Sarajevo se i dalje guši zimi: PM čestice iznad limita, mjere napreduju sporo i traže stotine miliona
Zagađenje zraka u glavnom gradu BiH tokom zimskih mjeseci ostaje ozbiljan ekološki i zdravstveni problem: koncentracije lebdećih čestica (PM) često prelaze propisane vrijednosti, a iako nadležni provode niz programa, rješenja su dugoročna i skupa. Sarajevo se posljednjih godina svrstava među gradove s najlošijim zrakom, dok Evropska unija ubrzano napušta čvrsta goriva i uvodi sve strože standarde.
Uzroci su kombinacija prirodnih i antropogenih faktora, objašnjavaju u Federalnom hidrometeorološkom zavodu BiH. Smještaj grada u kotlini i česte temperaturne inverzije u zimskom periodu sprječavaju vertikalno miješanje i zadržavaju zagađenja pri tlu. Na to se nadovezuju saobraćaj, koji učestvuje s oko 20 do 30 posto u ukupnom zagađenju Kantona Sarajevo, te individualna ložišta na čvrsto gorivo, koja su najveći izvor zimske polucije.
Mjerenja potvrđuju raspon problema. Najviše prekoračenja tokom 2024. zabilježile su stanice u Ilijašu, na Otoci, u Vogošći, na Ilidži i Bjelavama. Ilijaš je ilustrativan primjer: u sredini gdje više od 90 posto domaćinstava koristi čvrsta goriva, 2022. je evidentirano 143 dana s prekoračenjima, a 2024. taj broj je smanjen na 116 — napredak, ali i dalje iznad zakonskog maksimuma od 35 dana godišnje. Nasuprot tome, stanica Vijećnica često pokazuje bolje rezultate zbog stalnog strujanja vjetra iz gornjeg toka Miljacke, pa ne odražava realno opterećenje u širem centru. Industrijska postrojenja u Kantonu, prema procjenama, sudjeluju s manje od tri posto, iako se povremeno osjete uticaji iz drugih kantona.
Vlada Kantona Sarajevo i resorno ministarstvo naglašavaju da je poboljšanje kvaliteta zraka proces koji traži stalnu implementaciju, nadzor i prilagođavanje. Proteklih godina uložena su značajna sredstva: energetska efikasnost i utopljavanje javnih objekata kroz projekte s EBRD-om i UNDP-om, zamjena energenata i izgradnja kotlovnica u ustanovama, sufinansiranje priključenja na plinsku mrežu, subvencije za certificirane peći s manjim emisijama, pilot zamjene peći na ugalj i čvrsta goriva toplotnim pumpama te širenje upotrebe solarnih sistema. U tri godine obuhvaćeno je 534 domaćinstava, a u toku je i program energetske efikasnosti u stambenom sektoru vrijedan 1,5 miliona KM. Paralelno se ulaže u javni prevoz, rekonstrukciju saobraćajnica i razvoj biciklističkih staza.
U pripremi je Kantonalni plan kvaliteta zraka, koji će po općinama i za Kanton definisati ciljane mjere za smanjenje PM10 i PM2.5, uz modeliranje očekivanih efekata. Planirana su i najveća ulaganja nakon skupštinskog usvajanja kreditnog zaduženja kod Svjetske banke: oko 24 miliona KM trebalo bi usmjeriti u podršku grijanju i energetsku efikasnost u individualnim kućama. Strategija ograničenja korištenja uglja procjenjuje da je za desetogodišnju tranziciju potrebno približno 380 miliona KM, s fokusom na 20.000 od oko 43.000 objekata na čvrsta goriva u devet prioritetnih zona.
Nadležni poručuju da su svi mjerni uređaji servisirani i da se posebna pažnja posvećuje transparentnom objavljivanju podataka. Ipak, očekivanja u kratkom roku ostaju oprezna. „Nije realno očekivati da ćemo brzo dostići propisane standarde, jer se mjere provode dugoročno, a zrak je višestruko zagađen u odnosu na dozvoljene vrijednosti. Konstantan rast broja vozila i novih individualnih ložišta smanjuje efekte intervencija“, navode iz Federalnog hidrometeorološkog zavoda.
Blagi pozitivni pomaci u prosječnim godišnjim vrijednostima nekih polutanata bilježe se posljednje dvije godine, ali PM10 ostaje najproblematičniji parametar. Zimske inverzije i dalje će testirati otpornost sistema, a uspjeh zavisi od obima i brzine ulaganja, dosljedne provedbe propisa i promjene navika u grijanju i mobilnosti. Do tada, Sarajevo će u hladnim mjesecima nastaviti da broji dane s prekoračenjima, dok planovi tranzicije traže strpljenje — i novac.
Izvor: Fena